Trải qua gần 5 thế kỷ, thành Nhà Mạc chỉ còn lại hai cổng thành phía Tây (gần cầu Nông Tiến), phía Nam (gần chợ Tam Cờ) và đoạn tường thành dài 114 m (khu vực bên ngoài Trường THPT Tân Trào). Do thời gian, đến nay phần di tích còn lại đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Để bảo vệ di tích đặc biệt này, năm 2007, UBND tỉnh đã có chủ trương tu bổ chống xuống cấp thành Nhà Mạc. Ngày 2-1-2009, Chủ tịch UBND tỉnh đã có Quyết định số 05 phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình tu bổ chống xuống cấp thành Nhà Mạc, trên cơ sở đã có sự thỏa thuận với Cục Di sản (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) và sự thẩm định dự án của Sở Xây dựng, Sở Kế hoạch và Đầu tư. Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch làm chủ đầu tư công trình, Trung tâm Tư vấn kiến trúc và xây dựng thuộc Viện nghiên cứu kiến trúc - Bộ Xây dựng tổ chức tư vấn lập dự án đầu tư. Nguồn vốn đầu tư từ chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Cổng phía Tây thành Nhà Mạc đang được tu bổ. |
Công ty cổ phần Xây dựng công trình văn hoá, thể thao và du lịch (Hà Nội) là đơn vị thi công. Giai đoạn 1 được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cấp trên 3,2 tỷ đồng để đầu tư tu bổ, chống xuống cấp 2 cổng thành và đoạn tường thành còn lại. Giai đoạn 2 tiếp tục tiến hành giải phóng mặt bằng di dời, tái định cư 5 hộ đang ở bên trong sát tường thành, nhằm bảo đảm đúng quy định của Luật Di sản và sự trường tồn của di tích cấp Quốc gia. Hiện nay đơn vị thi công đã bắt đầu thi công công trình tu bổ, chống xuống cấp thành Nhà Mạc giai đoạn 1 từ ngày 8-11-2009, dự kiến trong 4 tháng sẽ hoàn thành. Nguyên tắckhi tu bổ, chống xuống cấp thành Nhà Mạc là không được làm thay đổi, biến dạng di tích gốc và phải bảo đảm giữ nguyên di tích gốc hiện có. Đơn vị thi công phải tận dụng, sử dụng loại vật liệu xây dựng giống như vật liệu của di tích gốc đã có.
Đơn vị tư vấn lập dự án đầu tư đã đưa ra nhiều phương án tu bổ chống xuống cấp thành Nhà Mạc. Giải pháp thiết kế được UBND tỉnh phê duyệt, trong đó giải pháp bảo tồn là diệt cây dại mọc tự nhiên trên tường thành, cổng thành bằng phương pháp cưa cắt và xử lý hoá chất để triệt tận gốc. Phun hoá chất để hoá cứng bề mặt khối xây tường thành, cổng thành. Đối với những khối xây liên kết vữa bị bong, lở, phân rã (thoái hoá) hoàn toàn được xây lại bằng gạch, đá nguyên chỗ. Tường thành những chỗ vết nứt quá nghiêm trọng, không tháo dỡ khối xây, chỉ xây chèn những viên chốt có cường độ tốt vào những vết nứt cần thiết, phía ngoài xây ốp bằng đá ong hoặc gạch nung. Giảipháp tu bổ, phục hồi là cổng thành phía Tây phục hồi lại phần vòm cuốn theo di tích gốc, phần còn lại giữ nguyên trạng; cổng thành phía Nam phục hồi cổng, hai trụ cổng trên cơ sở nguyên trạng di tích gốc (bằng phương pháp đối chiếu), không phục hồi tháp canh trên mái, làm lan can theo truyền thống cổng thành ngạch Việt Nam. Hoàn chỉnh hệ thống thoát nước trong, ngoài tường thành, cổng thành tránh úng đọng, xói mòn ảnh hưởng đến di tích. Giải pháp tôn tạo là cổng thành phía Tây vị trí nằm trên đảo xuyến giao thông, xung quanh đảo trồng cây cảnh, bố trí hệ thống đèn chiếu sáng mỹ thuật vào ban đêm, kết hợp hài hoà giữa lịch sử và hiện đại. Cổng thành phía Nam vị trí nằm trong khu dân cư, cổng này được tu sửa, tôn tạo không tách biệt với sinh hoạt đi lại của người dân, nhưng được quản lý, bảo đảm vệ sinh, văn minh đô thị, bố trí hệ thống đèn chiếu sáng mỹ thuật vào ban đêm. Đoạn tường thành giải toả hai mặt tường thành, tạo một đường dạo và vườn hoa nhỏ phía trong tường thành.
Thành Nhà Mạc được tu bổ, chống cấp sẽ tạo ra cảnh quan đẹp cho thị xã Tuyên Quang. Nét cổ kính cùng với những đổi thay của thành phố trẻ trong tương lai sẽ là điểm tham quan hấp dẫn du khách gần xa. Với lịch sử xây dựng từ thế kỷ XVI, thành Nhà Mạc là một di tích quý, cần sự giữ gìn và bảo vệ của các cơ quan chức năng và ý thức của người dân. |
