Điểm chung nhất của lễ cấp sắc là, người thụ lễ được thầy cúng cấp cho một bản sắc bằng chữ nôm, trong đó ghi rõ lai lịch cá nhân, lý do cấp sắc, điều giáo huấn và tên tuổi những thầy cúng đã làm lễ cấp sắc cho người thụ lễ đó. Mỗi lần làm lễ, người thụ lễ đều được cấp hai bản văn sắc khác nhau. Một bản được đốt sau khi thầy cúng đã trình báo cho các thần linh, ma tổ tiên, còn một bản giao cho người thụ lễ. Bản sắc này được giữ cho đến khi người được cấp sắc qua đời, đốt trong lễ làm ma. Sau khi được cấp sắc lần đầu, người đàn ông phải tự học hỏi để được cấp sắc ở bậc cao hơn.
|

Dẫn dâu trong đám cưới dân tộc Dao đỏ. Ảnh: Ngọc Chiến
|
Đàn ông người Dao sau thụ lễ cấp sắc mới được coi là người trưởng thành. Người đã qua lễ cấp sắc thì dù là trẻ con vẫn được coi là người lớn, được ngồi với già làng, được tham gia cúng bái hoặc giúp việc cho những thầy cúng trong các cuộc cúng lễ của tư gia cũng như cộng đồng. Họ quan niệm rằng, người đã trải qua lễ cấp sắc mới có tâm, có đức để phân biệt phải trái, mới được công nhận là con cháu của Bàn Vương. Lễ cấp sắc thường được tổ chức vào tháng 11, 12 âm lịch hoặc tháng 1 năm sau. Đó là khoảng thời gian nông nhàn được họ sử dụng làm việc cúng bái, cưới xin và ma chay. Ngày lễ cấp sắc được chọn kỹ, chẳng hạn họ Triệu chọn các ngày Dần, Mão, còn họ Đặng chọn ngày Dần... Song họ đều kiêng ngày chết của người trong gia đình, nhất là ngày kinh trập (sấm động).
Lễ cấp sắc ở mỗi bậc cấp đều có những khác biệt nhất định trong trình tự hành lễ. Tuy nhiên, có 2 phần lễ chính là lễ quá tăng (qua đèn) gồm các phần: Trình diện, cấp đèn, hạ đèn, đặt pháp danh, qua cầu. Phần lễ tẩu Slai (lễ thăng cấp) gồm: Lễ lên đèn, ban mũ, lễ trình diện Ngọc Hoàng, lễ tơ hồng, lễ thăm thiên đình.
Lễ cấp sắc của người Dao có giá trị nhân văn, được thể hiện ở các điều giáo huấn ghi trong sắc cấp cho người thụ lễ tuyệt đối kỵ làm việc ác, điều xấu. Trong ngày lễ cấp sắc, nhiều điệu múa cổ truyền dân gian được trình diễn với sự tham gia của đông đảo người dân trong bản. Những điệu múa của người Dao thể hiện sự tự do hòa nhịp với các nhạc cụ thanh la, não bạt, trống, chuông lắc... Với nhiều chủ đề khác nhau về lịch sử, cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, được hình tượng hóa bằng các động tác nhảy múa kết hợp với ca hát để Bàn Vương và tổ tiên dòng họ xem như diễn tả về việc làm nương rẫy, tra hạt, làm nhà... Các điệu múa có thể kéo dài hàng giờ, được cả làng đến xem đông vui như ngày hội.
Nhiều du khách bày tỏ niềm thích thú và sự ngưỡng mộ khi đến với những bản làng của đồng bào dân tộc Dao, được tham gia một buổi lễ cấp sắc, tìm hiểu những nét đẹp văn hoá riêng biệt của họ, với những kỹ thuật nhuộm vải và may trang phục, các tập tục sinh hoạt thường ngày, nghe những câu hát Páo dung... Đây là lý do mà mới đây tỉnh ta xây dựng Làng Văn hoá - Du lịch dân tộc Dao Đỏ thôn Khau Tràng, xã Hồng Thái (Nà Hang). Mục đích là để bảo tồn và gìn giữ những nét đẹp văn hoá của đồng bào dân tộc Dao.
|